Even stilstaan — doe jij dat ook?

We naderen de langste dag van het jaar. Het punt waarop de zon op haar hoogst staat. En dan, bijna ongemerkt, weer begint te zakken. Dat is de zonnewende. Van het Latijnse solstitium: sol — zon, sistere — stilstaan. De zon staat even stil.

Al dat licht en leven in deze periode is voelbaar als een rusteloze blijdschap, vol van wat nog komen gaat. Energie in overvloed om klusjes in en rondom het huis af te werken, lijstjes af te vinken en ruimte voor nieuwe ideeën. 

Het licht nodigt uit om te pauzeren op het hoogtepunt én tegelijkertijd activeert om te doen. De langste dag brengt die twee uitersten samen: de uitnodiging om stil te staan, en de drang om te bewegen.

De onrust die twee gezichten heeft

Ik kan daar ook een beetje onrustig van worden. Aan de ene kant duwt die onrust naar actie, als een katalysator. Die me 's ochtends vroeg uit bed haalt en voordat ik het in de gaten heb voor 10 uur er een hele dag op heb zitten. Dan voel ik me opgewekt, levendig en aanwezig.

Aan de andere kant ken ik ook de onrust die me vasthoudt en remt. Die zich als vermoeidheid vermomt. Dan is er nog zoveel te doen, maar ik kom niet in beweging. Klusjes stapelen zich op en ‘to do lijstjes’ worden langer. Dan is er wel stilstand, maar geen rust. Geen ontspanning en herstel.

Hetzelfde gevoel met twee uitkomsten.

Wat bepaalt welke kant het opgaat?

Wat het zenuwstelsel weet wat jij niet weet

De polyvagaaltheorie van Stephen Porges beschrijft het autonome zenuwstelsel (het systeem dat automatisch en onbewust je lichaamsfuncties regelt) in drie lagen, evolutionair opgebouwd van oud naar nieuw.

De oudste laag, het dorsale vagale systeem, reageert op overweldiging met shutdown en bevriezing. De middelste laag, het sympathische systeem, brengt alertheid en beweging. De nieuwste laag, het ventrale vagale systeem, reguleert het lichaam via ademhaling en hartritme. Het innerveert ook de spieren van gezicht, stem en oren belangrijk voor oogcontact, stemtoon en luisteren. Wanneer dit systeem actief is, is verbinding mogelijk met jezelf en met anderen.

Vaak kennen we de middelste laag heel goed. Dan zijn we meesters in het afronden van taken, alles op orde hebben en lijstjes afwerken. Echte doorzetters, vaak op wilskracht. Maar wat er soms onder zit, is een zenuwstelsel dat te lang in die middelste laag heeft gezeten, en op een gegeven moment overschakelt naar de oudste. Omdat het middelste systeem zijn grens heeft bereikt. Het zenuwstelsel weet niet goed om terug te schakelen naar de nieuwste laag, naar rust, verbinding en regulatie. Je kunt je voorstellen dat je dan behoorlijk uitgeput kunt raken. 

Nieuwe informatie voor een oud systeem

Bij trauma en chronische stress wordt dat omschakelen naar het vermogen om rust te vinden en contact met de ander aan te gaan lastig, soms onmogelijk. De hersenen blijven steeds dezelfde verwachting produceren, ook als de situatie allang is veranderd. Interoceptieve signalen als onrust in de buik en spanning op de borst worden gelezen als bewijs dat er gevaar is. Dat wordt een cirkel die zichzelf bevestigt (Kotler, Mannino, Fox & Friston, 2026).

Een zenuwstelsel dat het ventrale vagale systeem onvoldoende kent, heeft simpelweg te weinig nieuwe informatie die het zenuwstelsel nodig heeft om anders te reageren. Het brein herhaalt het patroon omdat het niets anders kent.

Herstel betekent dan: nieuwe informatie aanbieden aan dat systeem. Niet via wilskracht en doorzetten,  maar via het lichaam zelf.

Hoe?

Die nieuwe informatie die het zenuwstelsel nodig heeft om anders te reageren, hoeft niet groot te zijn. Het begint klein. Met aandacht naar binnen. Naar een gevoel dat je al kent maar nog niet lichamelijk hebt waargenomen.

Dat heet Felt sense,  een methode van Eugene Gendlin om te luisteren naar wat je lichaam al weet. En precies dat luisteren is wat het voorspellingsmodel van de hersenen nieuwe informatie geeft. Via gewaarwording.

Misschien is de zonnewende hét moment om hier even bij stil te staan.

Dat luisteren naar wat je lichaam al weet, is precies waar ik mee werk. De felt sense noemen we dat. Kom je bij mij met chronische vermoeidheid, slaapproblemen of hormonale ontregeling, dan kijk ik niet naar één klacht, maar naar het hele plaatje. Lichamelijk, emotioneel, biografisch en energetisch.

Ik begeleid je om bewust te worden van jezelf, door jezelf vragen te stellen. De gratis zelfreflectie is daar de eerste stap in. Binnen twee werkdagen ontvang je een persoonlijke reactie van mij.

Naar de zelfreflectie

Bronnen & inspiratie

Wetenschappelijk

• Porges, S.W. (2011). The Polyvagal Theory: Neurophysiological Foundations of Emotions, Attachment, Communication, and Self-Regulation. W.W. Norton & Company.

• Kotler, S., Mannino, M., Fox, K. & Friston, K. (2026). Voorspellende codering en het herstel van metastabiliteit. Frontiers in Systems Neuroscience.

Cultuurhistorisch

• Lewis, C.T. & Short, C. (1879). A Latin Dictionary. Oxford: Clarendon Press. — over solstitium, van sol (zon) en sistere (stilstaan, tot stilstand brengen)

• Encyclopaedia Britannica — Summer Solstice: historische en astronomische duiding van de zonnewende in Romeinse en pre-christelijke tradities.